Czym jest monitoring wizyjny?
Monitoring wizyjny (CCTV) to sieć zabezpieczeń, którego podstawą działania są kamery. Instaluje się go na terenie obiektów wewnątrzbudynkowych oraz na posesjach zewnętrznych. Celem zakładania monitoringu jest obserwacja tychże terenów dla ich zabezpieczenia. Zazwyczaj pozwala on na wykrywanie zagrożeń tj. sprawców kradzieży, sprawców włamania, sprawców zniszczeń, dewastacji, napadów, ale także identyfikacja przyczyn zalania, pożarów itp. Ponadto właściciele np. hal, magazynów, zakładów produkcyjnych zakładają monitoring wizyjny, aby trzymać pieczę nad działaniem maszyn lub bezpieczeństwem pracowników.
Monitoring wizyjny jest również znaczący dla władz miast, dzięki nagraniom z kamer miejskich zabezpiecza się drogi, a co za tym idzie stanowią one źródło informacji w razie wypadków czy aktów wandalizmu.
I choć u podstaw zakładania monitoringu wizyjnego najczęściej leży zapewnienie bezpieczeństwa osób i mienia, to nagrania zawierają zazwyczaj dane osobowe, a to rodzi istotne pytanie: kiedy i komu można udostępnić nagrania z monitoringu, aby działać w granicach prawa?
Monitoring jako przetwarzanie danych osobowych
Zgodnie z art. 4 pkt 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), danymi osobowymi są wszelkie informacje pozwalające na zidentyfikowanie osoby fizycznej. Wizerunek osoby utrwalony na nagraniu z monitoringu wizyjnego co do zasady spełnia tę definicję. Oznacza to, że: podmiot prowadzący monitoring, czyli de facto decydujący o jego celach i sposobach przetwarzania jest administratorem danych osobowych, a przetwarzanie nagrań musi odbywać się zgodnie z zasadami określonymi w art. 5 RODO (m.in. legalność, minimalizacja danych, ograniczenie celu), bowiem administrator ponosi pełną odpowiedzialność za ich przetwarzanie, w tym udostępnianie.
Udostępnianie nagrań
Co do zasady nagrania z monitoringów nie są dostępne publicznie. Oznacza to, że nie mogą być dowolnie rozpowszechniane. Każde udostępnienie nagrania stanowi odrębną operację przetwarzania danych osobowych i musi być oparte o interes prawny oraz wyraźną podstawę prawną. Administrator powinien każdorazowo ocenić łącznie 3 główne przesłanki: kto żąda dostępu do nagrania, w jakim celu oraz czy zakres udostępnianych danych jest niezbędny dla wykazanego interesu.
Osoba zarejestrowana przez monitoring, której wizerunek został czytelnie utrwalony ma prawo dostępu do swoich danych (art. 15 RODO). Jeśli więc zainteresowany wykaże się podstawą do wglądu w monitoring wizyjny, administrator może udostępnić zapis z kamer w formie wglądu do nagrania lub kopii fragmentu nagrania. Warunkiem udostępnienia jest nienaruszenie praw i wolności innych osób. W praktyce często konieczne jest zastosowanie anonimizacji wizerunków osób trzecich lub ograniczenia zakresu czasowego nagrania. Warto pamiętać, że administrator nie ma obowiązku udostępniania pełnych nagrań. Nie ma natomiast podstaw prawnych do udostępniania nagrań osobom postronnym w celach prywatnych lub „z ciekawości” bez wyraźnie wykazanego interesu prawnego.
Istnieje grupa osób – zawodów, którym nagrania z monitoringu są udostępniane, mimo że ich wizerunek nie widnieje na zapisach. Są to m.in.: policja, prokuratura czy sądy. W takich przypadkach podstawę stanowi obowiązek prawny ciążący na administratorze (art. 6 ust. 1 lit. c RODO) W tych sytuacjach administrator nie ma obowiązku uzyskać zgody osób nagranych. Należy jednak pamiętać, że administrator powinien zweryfikować podstawę prawną żądania, udostępnić wyłącznie żądany zakres nagrania, udokumentować fakt udostępnienia.
Zgodnie z zasadą ograniczonego dostępu administrator monitoringu wizyjnego powinien przyjąć regułę, zgodnie z którą nagrania są udostępniane wyłącznie w zakresie niezbędnym do realizacji celu w ściśle określonych przypadkach, a ponadto nie mają charakteru publicznego. Każde udostępnienie nagrania stanowi bowiem odrębną operację przetwarzania danych osobowych.
Publikacja nagrań w Internecie
Jeśli nagranie z monitoringu umożliwia identyfikację osób na nim widniejących, publikowanie takich zapisów w internecie, w tym w mediach społecznościowych jest co do zasady niezgodne z prawem. Wyjątki mają charakter bardzo ograniczony i wymagają szczególnej ostrożności, bowiem niezwykle łatwo jest naruszyć przepisy o ochronie danych osobowych, dobra osobiste (art. 23 i 24 k.c.) oraz prawo do wizerunku (art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
Okres przechowywania nagrań
Zgodnie z zasadą ograniczenia przechowywania nagrania powinny być przechowywane nie dłużej, niż jest to konieczne. W Kodeksie pracy przyjęto zasadniczo maksymalnie 3 miesiące, chyba że nagranie stanowi dowód w postępowaniu. Po upływie tego okresu nagrania powinny zostać trwale usunięte.
Odpowiedzialność za nieprawidłowe udostępnienie
Nieuprawnione lub nieprawidłowe udostępnienie nagrań z monitoringu może skutkować:
- nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej na podstawie RODO,
- odpowiedzialnością cywilną za naruszenie dóbr osobistych, w tym obowiązek wypłaty zadośćuczynienia,
- utratą zaufania osób objętych monitoringiem,
- a w skrajnych przypadkach także odpowiedzialnością karną.
Rekomendacje praktyczne
Administratorom monitoringu rekomenduje się:
- opracowanie i wdrożenie procedury udostępniania nagrań,
- prowadzenie rejestru udostępnień,
- stosowanie anonimizacji wizerunku,
- szkolenie osób mających dostęp do monitoringu,
- regularną weryfikację zasadności stosowania monitoringu.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO),
- Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych,
- Kodeks pracy (art. 22² i 22³),
- Kodeks cywilny (art. 23–24),
- Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych (art. 81),
- Przepisy szczególne (np. ustawa o ochronie osób i mienia).
Udostępnianie nagrań z monitoringu wizyjnego wymaga każdorazowo analizy podstawy prawnej oraz oceny ryzyka naruszenia praw osób fizycznych. Administrator monitoringu powinien działać z zachowaniem zasady minimalizacji danych i rozliczalności, zapewniając jednocześnie zgodność z RODO oraz przepisami prawa polskiego.
