Polskie lasy są dobrem wspólnym i miejscem chętnie odwiedzanym przez spacerowiczów, grzybiarzy oraz osoby zbierające leśne owoce. Wiele osób nie zdaje sobie jednak sprawy, że korzystanie z lasów regulują konkretne przepisy prawa – przede wszystkim ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach, a także Kodeks wykroczeń oraz ustawa o ochronie przyrody.
W artykule wyjaśniamy, jakie zasady obowiązują podczas spacerów w lesie, jak wygląda kwestia zbierania grzybów i owoców oraz jakich zachowań należy unikać, aby nie narazić się na odpowiedzialność prawną.
Dostęp do lasu
Podstawową zasadą wynikającą z przepisów jest powszechna dostępność lasów stanowiących własność Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o lasach, lasy stanowiące własność Skarbu Państwa są co do zasady udostępnione dla ludności. Oznacza to, że każdy ma prawo wstępu do takich lasów w celach rekreacyjnych, turystycznych czy zbierania płodów runa leśnego.
Przepisy przewidują jednak wyjątki. Art. 26 ust. 2 ustawy o lasach wskazuje obszary, do których wstęp jest zabroniony. Dotyczy to w szczególności:
- upraw leśnych do wysokości 4 metrów,
- powierzchni doświadczalnych i drzewostanów nasiennych,
- ostoi zwierzyny,
- źródlisk rzek i potoków,
- obszarów zagrożonych erozją.
Ponadto nadleśniczy może wprowadzić okresowy zakaz wstępu do lasu w przypadku wystąpienia zagrożenia pożarowego, prowadzenia prac gospodarczych lub wystąpienia poważnych uszkodzeń drzewostanu (art. 26 ust. 3 ustawy o lasach). Informacja o zakazie wstępu powinna być wyraźnie oznaczona odpowiednimi tablicami.
Zasady obowiązujące w lesie
Przebywanie w lesie wiąże się z obowiązkiem przestrzegania określonych zasad, które mają na celu ochronę przyrody oraz bezpieczeństwo innych osób.
Podstawowe zakazy określa art. 30 ust. 1 ustawy o lasach. Należą do nich między innymi:
- zanieczyszczania gleby i wód,
- zaśmiecania terenu,
- niszczenia roślinności,
- rozkopywania gleby i ściółki,
- płoszenia zwierząt,
- hałasowania zakłócającego spokój przyrody,
- niszczenia grzybów oraz grzybni,
- niszczenia urządzeń i obiektów gospodarki leśnej.
Zakaz używania otwartego ognia
Jednym z najważniejszych zakazów związanych z bezpieczeństwem jest zakaz używania otwartego ognia. Zgodnie z art. 30 ust. 3 ustawy o lasach, zabrania się:
- rozniecania ognia poza miejscami do tego wyznaczonymi,
- korzystania z otwartego ognia w odległości mniejszej niż 100 metrów od granicy lasu (z wyjątkiem miejsc wyznaczonych),
- wypalania wierzchniej warstwy gleby i pozostałości roślinnych.
Wjazd pojazdami silnikowymi
Wjazd pojazdami silnikowymi do lasu jest co do zasady zabroniony. Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o lasach, ruch pojazdów silnikowych w lasach jest dozwolony wyłącznie po drogach publicznych oraz po drogach leśnych oznaczonych jako udostępnione dla ruchu. Zakaz ten dotyczy w szczególności samochodów, motocykli i quadów.
Zakazy te mają na celu ochronę ekosystemu leśnego oraz zapewnienie możliwości korzystania z lasów przez kolejne pokolenia.
Zbieranie grzybów i owoców leśnych
Jedną z największych atrakcji polskich lasów jest możliwość zbierania grzybów oraz owoców runa leśnego. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o lasach, w lasach stanowiących własność Skarbu Państwa dopuszcza się zbiór płodów runa leśnego na potrzeby własne. Nie wymaga to więc uzyskania zgody. Można więc zbierać między innymi: grzyby, jagody, borówki, maliny, jeżyny.
Należy jednak pamiętać o kilku istotnych ograniczeniach. Zbieranie nie może odbywać się w sposób powodujący zniszczenie środowiska leśnego, np. poprzez rozkopywanie ściółki lub niszczenie grzybni.
A co, gdy chcemy handlować naszymi „zbiorami"?
Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy o lasach, zbiór płodów runa leśnego w celach przemysłowych wymaga zawarcia umowy z nadleśnictwem lub innym zarządcą lasu. Celem tych regulacji jest ochrona zasobów przyrodniczych oraz zapobieganie nadmiernej eksploatacji runa leśnego.
Dotyczy to sytuacji, w których:
- zbiór prowadzony jest w sposób zorganizowany,
- obejmuje większą liczbę osób,
- prowadzony jest w celu skupu, przetwórstwa lub sprzedaży na większą skalę.
W takich przypadkach zarządca lasu może określić szczegółowe warunki zbioru, w tym m.in.:
- obszar, na którym dopuszczony jest zbiór,
- ilość możliwych do pozyskania płodów runa leśnego,
- sposób prowadzenia zbiorów,
- ewentualną odpłatność za korzystanie z zasobów lasu.
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów
Nieprzestrzeganie zasad czy naruszanie obowiązujących przepisów dotyczących korzystania z lasu może prowadzić do odpowiedzialności wykroczeniowej. W zależności od charakteru naruszenia możliwe jest nałożenie mandatu karnego lub skierowanie sprawy do sądu. W praktyce najczęściej stosowaną sankcją jest mandat karny nakładany przez Straż Leśną lub Policję. Wysokość mandatów zależy od konkretnego wykroczenia i okoliczności sprawy.
Funkcjonariusze Straży Leśnej posiadają uprawnienia do nakładania mandatów karnych za wykroczenia związane z naruszeniem przepisów dotyczących korzystania z lasów. Podstawę prawną stanowi art. 47 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach, który przyznaje Straży Leśnej uprawnienia m.in. do:
- legitymowania osób podejrzanych o popełnienie wykroczenia,
- nakładania i pobierania grzywien w drodze mandatu karnego,
- zatrzymywania i kontrolowania pojazdów wjeżdżających do lasu.
Podsumowanie
Polskie prawo zapewnia szeroki dostęp do lasów, jednocześnie nakładając na odwiedzających obowiązek poszanowania przyrody i przestrzegania określonych zasad. Spacerowanie, zbieranie grzybów czy owoców leśnych jest w większości przypadków dozwolone, o ile odbywa się w sposób odpowiedzialny i zgodny z przepisami.
Przed wybraniem się do lasu warto zapoznać się z podstawowymi regulacjami, aby uniknąć nieświadomego naruszenia prawa oraz przyczynić się do ochrony środowiska naturalnego.
