Debata publiczna dotycząca osób LGBT często wywołuje emocje. Należy jednak pamiętać, że wolność wypowiedzi nie oznacza prawa do poniżania, znieważania czy naruszania dóbr osobistych innych osób. Zarówno polskie, jak i europejskie przepisy chronią godność, cześć oraz dobre imię KAŻDEGO CZŁOWIEKA.
W praktyce oznacza to, że używanie obraźliwych określeń, publiczne poniżanie, rozpowszechnianie zniesławiających informacji czy nawoływanie do wykluczenia określonej grupy społecznej może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej, a w niektórych sytuacjach również karnej.
Nie powiem Wam co jeść, jak się ubierać, kogo kochać, gdzie pracować, na kogo głosować w wyborach. To są indywidualne wybory każdego człowieka. Nie dotykam moralności, bo nie taki jest cel tego artykułu. Chciałabym jednak przedstawić coś bardziej namacalnego, a więc jakie przepisy łamiemy dyskryminując i obrażając drugiego człowieka.
I. Konstytucyjna ochrona godności i równości
Podstawowym źródłem ochrony jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka oraz obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona należą do obowiązków władz publicznych.
Dodatkowo art. 32 Konstytucji stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Obejmuje to również orientację seksualną i tożsamość płciową.
II. Dobra osobiste chronione Kodeksem cywilnym
Ochrona przed obrażaniem i poniżaniem wynika także bezpośrednio z Kodeksu cywilnego.
Art. 23 Kodeksu cywilnego wymienia dobra osobiste człowieka, do których należą między innymi cześć, dobre imię, godność, wolność czy prywatność. Naruszenie tych dóbr podlega ochronie prawnej.
Z kolei art. 24 Kodeksu cywilnego daje osobie pokrzywdzonej możliwość żądania:
- zaniechania bezprawnych działań,
- usunięcia skutków naruszenia,
- publikacji przeprosin,
- zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego,
- wpłaty odpowiedniej kwoty na cel społeczny,
- odszkodowania za poniesioną szkodę majątkową.
Jeżeli więc osoba LGBT zostanie publicznie obrażona lub pomówiona, może dochodzić ochrony swoich praw przed sądem cywilnym na takich samych zasadach jak każda inna osoba.
III. Zniesławienie i zniewaga w prawie karnym
W określonych sytuacjach zastosowanie mogą znaleźć również przepisy Kodeksu karnego.
Przykładowo:
- art. 212 k.k. penalizuje zniesławienie, czyli pomawianie innej osoby o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania;
- art. 216 k.k. dotyczy zniewagi, a więc publicznego ubliżania lub poniżania innej osoby.
Powyższe stanowi także o agresji słownej, która jest kwalifikowana jako przemoc psychiczna, a ta z kolei jest penalizowana pod postacią zniewagi. W zależności od okoliczności obraźliwe wypowiedzi kierowane wobec osób LGBT mogą spełniać przesłanki tych przestępstw.
IV. Ustawa o równym traktowaniu
Nie, nie wymyśliłam jej. Polski porządek prawny zawiera również ustawę o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania.
Jej celem jest przeciwdziałanie nierównemu traktowaniu i dyskryminacji na różnych polach. Przepisy te znajdują zastosowanie między innymi w obszarze zatrudnienia, dostępu do usług czy prowadzenia działalności gospodarczej.
V. Europejska Konwencja Praw Człowieka
Artykuł 14 Konwencji zakazuje dyskryminacji przy korzystaniu z praw i wolności gwarantowanych przez Konwencję. Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie podkreślał, że orientacja seksualna należy do cech objętych ochroną przed dyskryminacją.
VI. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
Na poziomie prawa Unii Europejskiej kluczowe znaczenie ma Karta Praw Podstawowych UE. Artykuł 20 wskazuje, że wszyscy są równi wobec prawa. Natomiast art. 21 wprost zakazuje wszelkiej dyskryminacji ze względu między innymi na orientację seksualną. Oznacza to, że osoby LGBT korzystają z takiej samej ochrony prawnej jak pozostali obywatele Unii Europejskiej.
VII. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka
Fundamentem współczesnej ochrony praw człowieka pozostaje również Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ONZ.
Deklaracja opiera się na zasadzie przyrodzonej godności wszystkich ludzi oraz równości ich praw. Zakłada, że każda osoba powinna korzystać z praw i wolności bez jakiejkolwiek dyskryminacji.
W demokratycznym państwie prawa każdy może wyrażać własne poglądy, również krytyczne. Wolność słowa nie obejmuje jednak prawa do naruszania godności innych osób. Można dyskutować o kwestiach społecznych, prawnych czy politycznych związanych z osobami LGBT. Niedopuszczalne staje się jednak przechodzenie od rzeczowej debaty do wyzwisk, poniżania, pomawiania lub działań mających na celu naruszenie czci i dobrego imienia konkretnych osób.
Osoby LGBT podlegają takiej samej ochronie prawnej jak każdy inny człowiek. Ochrona ta wynika z Konstytucji RP, Kodeksu cywilnego, Kodeksu karnego, ustawy o równym traktowaniu, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Karty Praw Podstawowych UE oraz międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka. Dlaczego więc dla niektórych osób, to wciąż jest za mało?
