Z tego artykułu dowiesz się jakie zasady związane z urlopami obowiązują w Polsce.
I. Komu przysługuje urlop wypoczynkowy?
Prawo do urlopu wypoczynkowego przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Dotyczy to:
- a) umowy o pracę na okres próbny,
- b) umowy o pracę na czas określony,
- c) umowy o pracę na czas nieokreślony.
Nie ma tu znaczenia rodzaj umowy o pracę – znaczenie ma sam fakt pozostawania w stosunku pracy.
Natomiast osoby wykonujące pracę na podstawie:
- a) umowy zlecenia,
- b) umowy o dzieło,
- c) kontraktu B2B (jednoosobowa działalność gospodarcza),
co do zasady nie mają ustawowego prawa do urlopu wypoczynkowego. Ewentualne dni wolne mogą wynikać wyłącznie z zapisów umowy zawartej między stronami.
II. Ile dni urlopu przysługuje pracownikowi?
Zgodnie z art. 154 Kodeksu pracy wymiar urlopu wynosi:
- 20 dni – jeżeli pracownik posiada staż urlopowy krótszy niż 10 lat,
- 26 dni – jeżeli pracownik posiada co najmniej 10-letni staż urlopowy.
Do stażu urlopowego wlicza się nie tylko okres zatrudnienia, ale również okres nauki.
Przykładowo:
- a) zasadnicza szkoła zawodowa – do 3 lat,
- b) średnia szkoła zawodowa – do 5 lat,
- c) liceum ogólnokształcące – 4 lata,
- d) szkoła policealna – 6 lat,
- e) studia wyższe – 8 lat.
Uwaga! Okresy nauki i zatrudnienia nie sumują się, jeśli przypadały jednocześnie.
III. Urlop przy niepełnym etacie
Pracownik zatrudniony na część etatu również ma prawo do urlopu, jednak jego wymiar ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Niepełne dni zaokrągla się w górę do pełnego dnia.
Przykład:
Pracownik zatrudniony na 1/4 etatu, mający prawo do 26 dni urlopu, otrzyma:
26 × 1/4 = 6,5 → 7 dni urlopu rocznie.
IV. Pierwsza praca a urlop
Osoba podejmująca pierwszą pracę nie nabywa od razu pełnego urlopu. Prawo do urlopu uzyskuje z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 rocznego urlopu. Pełne uprawnienie powstaje po przepracowaniu roku.
V. Czy urlop można dzielić?
Tak.
Co do zasady urlop może zostać podzielony na części. Kodeks pracy (art. 162 k.p.) przewiduje, że jedna z części urlopu powinna obejmować co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych.
14 kolejnych, czyli następujących po sobie dni kalendarzowych wliczając weekendy i święta, co oznacza 14 dni ciągiem. Ale czy na pewno?
Pracownik jest dysponentem swojego urlopu, a w przytoczonym przepisie 162 k.p. zostały użyte słowa „powinna trwać” w kontekście przerwy urlopowej; Oznacza to, że urlop w postaci 14 dni następujących po sobie NIE jest obligatoryjnością bezwzględną.
Urlop wypoczynkowy jest wykorzystywany przez pracownika w celu regeneracji i odpoczynku. Jest to więc indywidualna kwestia każdej osoby, ile czasu potrzebuje na regenerację fizyczną i psychiczną.
Państwowa Inspekcja Pracy obrała stanowisko, że na wniosek pracownika urlop wypoczynkowy może być podzielony na krótsze okresy niż czternastodniowe. Taki stan rzeczy nie stanowi wykroczenia przeciwko jego prawom, a na pracodawcę nie może być nałożona kara.
Pamiętajcie o wystosowaniu odpowiednich wniosków urlopowych!
VI. Minimalny i maksymalny okres jednorazowego urlopu
Przepisy nie określają minimalnej długości jednorazowego urlopu. Oznacza to, że pracownik może wykorzystać 1 dzień urlopu, jeśli pracodawca wyrazi zgodę.
Nie istnieje również ustawowy maksymalny limit jednorazowego urlopu.
Teoretycznie pracownik może wykorzystać cały przysługujący mu urlop podczas jednego okresu wypoczynku.
Należy jednak pamiętać, że termin urlopu ustalany jest z uwzględnieniem organizacji pracy zakładu pracy.
VII. Urlop na żądanie – ile dni przysługuje?
Każdy pracownik ma prawo do 4 dni urlopu na żądanie w roku kalendarzowym. Urlop ten stanowi część zwykłego urlopu wypoczynkowego, a nie dodatkowe dni wolne. Pracownik powinien zgłosić żądanie najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu.
VIII. Wpływ pracodawcy na terminy urlopu
Pracownik nie może samodzielnie zdecydować o terminie urlopu. Termin wymaga uzgodnienia z pracodawcą albo wynika z obowiązującego planu urlopów. Pracodawca ma prawo odmówić udzielenia urlopu w określonym terminie, jeżeli nieobecność pracownika mogłaby zakłócić prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstwa.
Podobnie, pracodawca może urlop przesunąć, jeżeli wymagają tego szczególne potrzeby zakładu pracy i nieobecność pracownika spowodowałaby poważne zakłócenia toku pracy. (Pracownik ze swojej inicjatywy również może złożyć wniosek o przesunięcie terminu swojego urlopu)
Odwołanie pracownika z urlopu niestety też jest możliwe i nie jest łamaniem prawa, natomiast instytucję odwołania z urlopu rozpatruje się w sytuacjach wyjątkowych.
Zgodnie z art. 167 Kodeksu pracy pracodawca może odwołać pracownika z urlopu wyłącznie wtedy, gdy jego obecności wymagają okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia urlopu.
Przykładowo mogą to być:
- a) awaria uniemożliwiająca funkcjonowanie przedsiębiorstwa,
- b) nagła kontrola organu państwowego,
- c) nieprzewidziana absencja kluczowych pracowników,
- d) sytuacja kryzysowa zagrażająca działalności firmy.
Sama zmiana zdania pracodawcy lub chwilowe zwiększenie liczby obowiązków zazwyczaj nie będzie wystarczającą podstawą do odwołania pracownika z urlopu. Warto pamiętać, że jeżeli pracownik został skutecznie odwołany z urlopu, pracodawca ma obowiązek pokryć koszty pozostające w bezpośrednim związku z odwołaniem.
Mogą to być między innymi: koszty wcześniejszego powrotu z wakacji, niewykorzystane bilety, opłaty za zmianę rezerwacji, inne udokumentowane wydatki poniesione wyłącznie z powodu odwołania.
IX. Czy można zrzec się urlopu?
Nie. Prawo do urlopu jest prawem niezbywalnym. Pracownik nie może skutecznie zrzec się urlopu ani zawrzeć z pracodawcą umowy przewidującej rezygnację z wypoczynku.
Mam nadzieję, że nikt z Was nie miał takich pomysłów! ;)
X. Co dzieje się z niewykorzystanym urlopem?
Jeżeli pracownik nie wykorzysta urlopu w danym roku kalendarzowym, staje się on urlopem zaległym. Pracodawca powinien udzielić takiego urlopu najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. Natomiast w przypadku rozwiązania stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop.
